Hálidan boahtit dikšuma várás Supmii
Sáhtát lupmosit ohcalit dikšuma várás sihke Suoma almmolaš ja priváhta dearvvašvuohtafuolahussii, jos don leat oadjuduvvon buohcama várás nuppi EU-riikkas. Oaččut dikšuma seamma ládje go báikkálaš olbmot.
Jos don it leat oadjuduvvon buohcama várás nuppi EU-riikkas, sáhtát ohcalit iežat gokčan goluiguin Suoma almmolaš dehe priváhta dearvvašvuohtafuolahussii. Dikšunaddit eai goitge leat geatnegahtton váldit du dikšumii.
Maiddá dikšumiidda sáhtán ohcalit?
Dikšumii ohcaleapmi dárkkuha, ahte don boađát Supmii geavahit dearvvašvuohtabálvalusaid. Sáhtát ohcalit sihke almmolaš ja priváhta dearvvašvuohtafuolahussii geavahit sihke vuođđodearvvašvuohtafuolahusa ja spesiálabuohccedikšuma bálvalusaid ja oažžut dikšuma maid guhkesáigge buozalmassii.
Don it goitge sáhte ohcalit čuovvovaš bálvalusaide Suomas:
- guhkesáigásaš lágádusdikšun,
- ealasirdimat,
- boahkuheamit álbmotlaš boahkuhanprográmma mielde,
- bargodearvvašvuohtafuolahus dehe
- skuvla- ja stuđeantadearvvašvuohtafuolahus.
Don galggat ieš čielggadit dikšunvejolašvuođaid, vuordináiggiid ja dikšuma goluid dikšunaddiin.
Gii máksá mu dikšuma Suomas?
Juos mátkkoštat Supmii dikšuma várás, don mávssát ieš dikšungoluid. Mávssát ieš maid vejolaš dulkoma ja áššegirjjiid jorgaleami. Dikšungoluid sáhttá ovddalgihtii sáddet rehkegiin nu daddjojuvvon ovdamáksun. Ovdamáksu sáhttá leat eanemusat árvvoštallojuvvon dikšungoluid sturrosaš.
Juos don boađát nuppi EU- dehe Eeg-riikkas, Stuora-Británnias, Davvi-Irlánddas dehe Sveiccas, čielggat iežat riikka buohcanoadjolágádusas, mot dat buhttejit dikšungoluid. Sáhtát ohcat orrunriikkastat ovdalobi EU-ásahusa mielde dikšuma várás, mii addojuvvo Suomas. Ovdalohpi lea máksinčatnaseapmi, mainna oaččut dikšuma seamma áššehasmávssuin, go Suomas orrut.
Juos boađát EU- ja Eeg-riikkaid olggobealde, don govččat ieš buot dikšumis šaddan goluid.
Mátkegolut
Juos ohcalat dikšuma várás Supmii iešoaivválaččat, don mávssát ieš visot mátkegoluid. Don it sáhte oažžut mátkegoluide buhtadusa Kelas.
Juos dutnje mieđihuvvo ovdalohpi dikšuma várás, mii addojuvvo Suomas, don sáhtát ohcat dikšuma dihte dahkkojuvvon mátkkiin buhtadusa iežat buohcanoadjolágádusas.
Háliidan mátkkoštit Supmii riegádahttima várás
Boađán nuppi EU- dehe Eeg-riikkas, Stuora-Británnias, Davvi-Irlánddas dehe Sveiccas ja háliidan riegádahttit Suomas
Juos don leat oadjuduvvon buohcama várás nuppi EU-riikkas, sáhtát mátkkoštit Supmii riegádahttit. Sáhtát maid ohcat iežat buohcanoadjolágádusas ovdalobi EU-ásahusa mielde riegádahttima várás.
Don sáhtát leat njuolga oktavuođas rávvehagaide ja buohcceviesuide, juos háliidat dieđu dikšumii beassamis ja dikšuma hattiin. Muitte soahpat dikšunaddiin ovddalgihtii, juos háliidat boahtit riegádahttit Supmii. Juos boađát Sveiccas, Stuora-Británnias dehe Davvi-Irlánddas ja háliidat riegádahttit Suomas ovdalobi haga, muitte, ahte suopmelaš dikšunaddiin ii leat lágas ásahuvvon geatnegasvuohta dikšut du.
Boađán EU-guovllu olggobealde ja háliidan riegádahttit Suomas
Suoma almmolaš dearvvašvuohtafuolahus sáhttá válljet, váldágo dat dikšuma várás EU olggobealde boahtti riegádahttiid. Muitte soahpat dikšunaddiin ovddalgihtii, juos háliidat boahtit riegádahttit Supmii. Mávssát dikšungoluid ieš.
Dávjá jerrojuvvon rájiid rasttildeaddji dearvvašvuohtafuolahusas
Sáhtángo ohcalit Supmii dikšuma várás? Mot dikšuma ordnemiin sohppojuvvo?
Sáhtát lupmosit ohcalit dikšumii sihke Suoma almmolaš ja priváhta dearvvašvuohtafuolahussii, jos don leat oadjuduvvon buohcama várás nuppi EU-riikkas. Oaččut dikšuma seamma ládje go báikkálaš olbmot. Jos don it leat oadjuduvvon buohcama várás nuppi EU-riikkas, sáhtát ohcalit iežat goluiguin Suoma almmolaš dehe priváhta dearvvašvuohtafuolahussii. Dikšunaddit eai goitge leat geatnegahtton váldit du dikšumii.
Oza iežat háliidan dikšunaddi ja soaba njuolga dikšunaddiin dikšuma ordnemiin. Čielggat iežat buohcanoadjolágádusas, buhttego dat dikšumii ohcaleami goasttádusaid. Juos dus lea EU-ásahusa 883/2004 mielde ovdalobi, mávssát almmolaš dearvvašvuohtafuolahusas dikšumisttát seamma áššehasmávssu, go Suomas orrut. Eará dáhpáhusas mávssát ieš buot dikšuma goluid.
Gávnnat min fierbmesiidduineamet neavvuid heivvolaš dikšunbáikki ohcamii sihke 7 čuoggá muitinlisttu, juos ohcalat dikšuma várás Supmii ovdalobiin: Dikšumii Supmii ovdalobiin
Mot oaččun dieđu dikšunvejolašvuođain Suomas?
Juos ohcalat dikšuma várás Supmii, don galggalit vuohččan ieš čilget dikšunvejolašvuođaidat njuolga dikšunaddiin. EU-dearvvasvuodadiksun.fi-siidduin gávnnat buresbirgenguovlluid, gohcci buohcceviesuid, riegádahttinbuohcceviesuid ja hárvenašbuozalmasaid ovttadagaid oktavuohtadieđuid. Almmolaš dearvvašvuohtastašuvnnaid ja bátnedoaktáriid kontáktadieđuid sáhtát ohcat buresbirgenguovlluid siidduin dehe Suomi.fi-fierbmebálvalusas (ee. suomagillii). Sáhtát ohcat priváhta dikšunaddiid ohcanmašiinnaiguin.
Dárbbahango sáddenbáhpira, juos boađán dikšuma várás Supmii?
Juos dárbbahat spesiálabuohccedikšuma, dárbbašat sáddenbáhpira. Čielggat njuolga dikšunaddis, makkár sáddenbáhpira dárbbahat. Dikšunaddi galgá dohkkehit nuppi EU-riikkas čállojuvvon sáddenbáhpira, juos das leat dárbbatlaš dieđut. Dábálaččat sáddenbábir galgá leat čállojuvvon suomagillii dehe ruoŧagillii, muhto dikšunaddi sáhttá dohkkehit maid eŋgelasgielalaš sáddenbáhpira. Juos dárbbahat sáddenbáhpiris jorgalusa, don fertet máksit jorgalangoluid ieš.
Sáhttágo buohcceviessu biehttalit dikšumis mu, juos háliidan ohcalit dikšuma várás Supmii?
Ohcalemiin dikšuma várás dárkkuhuvvo dilli, mas buohcci mátkkošta Supmii vásedin oažžut dikšuma. Juos don leat oadjuduvvon buohcama várás nuppi EU-riikkas ja háliidat ohcalit dikšuma várás Supmii, dus lea riekti oažžut dikšuma seamma ákkaiguin go báikkálaš orrut. Dearvvašvuohtafuolahusa ámmátolmmoš árvvoštallá du dikšundárbbu. Don fertet vuordit seamma dikšunráiddus go báikkálaš orrut.
Juos ohcalat dikšuma várás Supmii EU-guovllu olggobealde, buohcceviessu sáhttá ieš mearridit fállágo dat dutnje dikšuma vai ii. Váldde njuolga oktavuođa dan buohccevissui, masa háliidivččet ohcalit dikšuma várás ja jeara, sáhttetgo sii fállat dutnje dikšuma.
Buohcceviessu sáhttá ráddjet maid EU-riikkain dikšuma várás ohcaleddjiid buhcciid vuostáváldima, juos dat lea vealtameahttun gieldda orruid dearvvašvuohtafuolahusa dorvvasteami várás. Ráddjehus sáhttá bistit eanemusat 12 mánu ja das ferte dahkat ilmmuhusa. Sáhtát jearrat Suoma rájiid rasttildeaddji dearvvašuohtafuolahusa kontáktačuoggás, leago soames buohcceviessu dahkan ilmmuhusa olgoriikka buhcciid dikšuma ráddjemis.
Sáhtágo ohcalit riegádahttit Supmii?
Jos don leat oadjuduvvon buohcama várás nuppi EU-riikkas, sáhtát ohcalit Supmii riegádahttit. Oaččut dikšuma seamma ládje go báikkálaš olbmot, muhto govččat ieš olles dikšuma goluid. Čielggat ovddalgihtii iežat buohcanoadjolágádusas, sáhtátgo oažžut buhtadusaid dikšungoluin. Juos dus lea EU-ásahusa 883/2004 mielde ovdalohpi, mávssát ieš dikšumis dušše seamma áššehasmávssu go báikkálaš olbmot.
Juos boađát EU-guovllu olggobealde, buohcceviesus ii leat geatnegasvuohta fállat dutnje riegádahttindikšuma. Čielggat iežat dikšunvejolašvuođaid njuolga iežat háliidan riegádahttinbuohcceviesus. Govččat ieš dikšuma ollislaš goluid.
Gávnnat riegádahttinbuohcceviesuid kontáktadieđuid min fierbmesiidduin. Oahpásnuva maid: Dikšumii Supmii ovdalobiin
Sáhtángo boahtit Supmii dikšuma várás ovdalobiin?
De sáhtát, go dus fal lea EU-ásahusa 883/2004 mieldásaš ovdalohpi (S2-skovvi). Oza ovdalobi iežat orrunriikka buohcanoadjolágádusas ja soaba dikšunortnegiin njuolga dikšunaddiin ovddalgihtii. Ovdalohpi sáhttá adnojuvvot Suoma almmolaš dearvvašvuohtafuolahusas.
Mávssát dikšumis seamma áššehasmávssu go báikkálaš orrut.
Juos dus lea juoga eará ovdalohpi (ovdamearkka dihte ovdalohpi buohccedirektiivva mielde), de don mávssát dikšungoluid vuohččan ieš ja sáhtát ohcat buhtadusaid maŋálgihtii iežat buohcanoadjolágádusas.
Oahpásnuva maid: Hálidan boahtit dikšuma várás Supmii
Sáhtángo váidalit Kela buhtadusmearrádusas, jos dikšun lea addojuvvon Suomas?
De sáhtát. Juos don leat duhtameahttun Suomas addon buohccedikšuma buhtadusmearrádussii, sáhtát ohcat dasa nuppástusa Kelas. Kela juogo njulge mearrádusa dehe sádde ohcamuša nuppástusohcanlávdegoddái. Juos don leat duhtameahttun nuppástuslávdegotti mearrádussii, sáhtát váidalit das dáhkádusriektái, mii lea alimus váidalandássi. Lassidieđut váidalanproseassas gávnnat Kela siidduin (suomagillii).