Geažideamit dikšuma várás mátkkošteapmái olgoriikkaide

Juohke riika fállá dearvvašvuohtabálvalusaid iežas láhkaásaheami mielde. Dikšunhámit molsašuddet riikkaid mielde ja danin du dikšun sáhttá leat earálágán go Suomas.

Olgoriikkain sáhttá maid oažžut dikšuma, mii Suomas ii fállojuvvo, nappo mii ii gula dearvvašvuohtafuolahusa bálvalanválljašupmái Suomas. Olgoriikkain sáhttá maid fállojuvvot dakkár dikšun, mii Suomas juogustuvvo sesolaš dehe ii-dálkkasdieđalaš dikšumin. Kela ii dábálaččat mávsse buhtadusaid dakkár dikšumiin.

Dikšu ámmátolmmoš, dego doavttir, mearrida goitge álohii, makkár dikšuma sáhtát oažžut.

 Kela ii govčča buhtadusaid dikšumiin, mat leat  

• sesolaččat,
• eai-dálkkasdieđalaččat dehe
• eai gula dearvvašvuohtafuolahusa bálvalanválljašupmái Suomas.

Lea goitge vejolaš, ahte buresbirgenguovlu oastá buohccái dikšuma olgoriikkain dehe sádde buohcci olgoriikkaide oažžut dákkár dikšuma mii Suomas ii addojuvvo. Dákkár dikšun sáhttá leat ovdamearkka dihte muhtin hárvenašbuozalmassii addojuvvon dikšun.

• Čielggat ovddalgihtii, dárbbahuvvogo dikšuma várás doaktára sáddenbábir ja dohkkehuvvogo Suomas čállojuvvon sáddenbábir.
• Čielggat maid, fertego sáddenbábir jorgaluvvot nuppi gillii. Mávssát ieš jorgalangoluid.
• Suomas doaibmi doavttir ii dábálaččat sáhte doaimmahit sáddenbáhpira njuolga olgoriikka dikšunaddái. Fuolat ieš, ahte dikšunbáiki oažžu sáddenbáhpira ja eará dárbbatlaš dieđuid dikšumisttát.

Olgoriikkain dikšunbáikkiid ii leat dábálaččat vejolaš sirret almmolaš ja priváhta dearvvašvuohtafuolahussii seamma ládje go Suomas.

Muhtin riikkain dikšunbáiki sáhttá leat ovttaáigásaččat sihke almmolaš ja priváhta dearvvašvuohtabálvalusa buvttadeaddji. Čielggat dikšunbáikkis, oaččutgo dikšuma riikka almmolaš vai priváhta vuogádaga buohccin.

• Buhtadusaid dáfus ii leat mearkkašupmi, manatgo priváhta vai almmolaš dearvvašvuohtafuolahusas, juos mátkkoštat dikšuma várás almmá EU-ásahusa mieldásaš ovdalobi.
• Juos mátkkoštat dikšuma várás EU-ásahusa mieldásaš ovdalobiin, sihkkarastte, ahte dikšunbáiki dohkkeha ovdalobi. Dábálaččat ovdalohpi dohkke dušše almmolaš dearvvašvuohtafuolahusas.

Ennen hoitoon matkuOvdal mátkkošteami dikšuma várás

• Čielggat leago dikšunbáikkis lohpi iežas doibmii ja leago das buohccevahátdáhkádus dikšuma várás.
• Čielggat vejolašvuođaid mielde maid dikšunaddi doaktára ámmátbargama rievttit ja vejolaš ráddjehusaid.
• Sihkkarastte, ahte don leat ožžon dárbahassii dieđu dikšumis ja dan riskkain.

Sáhtát čielggadit dikšuma šlája ja buohccedorvvolašvuođa gáibádusaid riikka kontáktačuoggás. Oaččut kontáktačuoggás rávvagiid maid dalle, juos du dikšumis dáhpáhuvvá meattáhus dehe don it leat duhtavaš iežat oažžun dikšumii.

Dikšunbáiki ferte addit dutnje dieđu

• sierra dikšunmolssaeavttuin,
• dikšuma šlájas ja dorvvolašvuođas,
• dikšunbáikki lobiin ja registreremis sihke
• dikšunbáikki ovddasvástádusdáhkádusas.

• Suopmelaš buohccedáhkádus ii govčča olgoriikkain šaddan buohccevahágiid. It nappo sáhte oažžut Suomas buhtadusaid buohccevahágis.
• Čielggat buohccevahága dikšunbáikkiin ja oza vejolaš buhtadusaid gažaldatvuloš riikka eiseválddiin.
• Sáhtát jearrat dikšunaddi riikka kontáktačuoggás neavvuid, juos dikšumisttát lea dáhpáhuvvan meattáhus dehe čielggadat buohccevahágiid buhtadusaid.
• Sáhtát goitge oažžut dikšuma Suomas, vaikko dikšundárbu livččiige boahtit olgoriikkain šaddan buohccevahágis.

• Dárbbatlaš buohcceáššegirjjit leat dábálaččat sáddenbábir dehe doaktárcealkámuš, buohcce- dehe dikšunmuitalus sihke laboratoria- ja govvendahkandutkamušaid vástádusat
•  Dihto dálkkasdieđalaš tearpmat ja kodat, dego diagnosaklassifiseren, laboratoria- ja eará doaibmabidjokodat, leat goitge riikkaidgaskasaččat nannejuvvon. Daid gánnáha doaimmahit dikšunbáikái.
• Dábálaččat don fertet jorgalit buohcceáššegirjjiid dikšunbáikkis geavahuvvon gillii. Mávssát jorgalangoluid ieš.  
• Muitte, ahte buohcceáššegirjjiin leat du persovdna- ja dearvvašvuohtadieđut. Fuolat daid dorvvolaš gaskkusteamis dikšunbáikái.

• Suomas girjejuvvon buohccedieđut sáhttet ávkkástallojuvvot maid muhtin eará EU-riikkaid dearvvašvuohtafuolahusas, juos don leat addán dieđuid gaskkusteapmái iežat miehtama MuKantas.
• Du dearvvašvuohtadieđut gaskkustuvvojit olgoriikkaide buohccedieđuid čoahkkáigeasuin, mii lea čohkkehus deháleamos dearvvašvuohtadieđuinat.
• Dearvvašvuohtafuolahusa ámmátolmmoš oaidná čoahkkáigeasus rájálaččat buohccedieđuid, mat dus leat ovdal girjejuvvon Suoma dearvvašvuohtafuolahusas ja furkejuvvon Kanta-bálvalusaide. Dákkár dieđut leat ovdamearkka dihte reseapttat, allergiijat, diagnosat ja doaibmabijut.

Suomas registrerejuvvon buohccedieđut sáhttet gaskkustuvvot dálá áigge dušše Estteeatnama, Hollándda ja Espánnja dearvvašvuohtafuolahussii. Bálvalusa biirii leat boahtime muttuid mielde maid eará riikkat.

Estteeatnama ja Hollándda dearvvašvuohtafuolahusas áššiideaset doaimmaheaddjit sáhtte jearrat dikšunbáikkis, bastágo dat ohcat buohccedieđuid Suomas. Espánnjas bálvalus lea dálá áigge vuoimmis dušše dihto guovlluin. Don sáhtát dárkkistit dárkilis guovlluid Kanta siidduin.

Dus lea riekti oažžut buohcceáššegirjji dehe dan kopiija čálalažžan dehe elektrovnnalažžan.

Čielggat ovdal dikšuma várás mátkkošteami,

• makkár buohcceáššegirjjiid oaččut fárrosat Supmii,  
• man gillii áššegirjjit doaimmahuvvojit,
• leago gažaldat báber-, elektrovnnalaš dehe eará áššegirjjis, dego CD-skearrus,
• goas ja mot oaččut buohcceáššegirjjiid alccesat sihke
• fertetgo don sierra máksit áššegirjjiin.

Go máhcat Supmii, jorgalahte buohcceáššegirjjiid suoma- dehe ruoŧagillii, juos dárbbahat daid Suoma dearvvašvuohtafuolahusas. Mávssát ieš jorgalangoluid.

Olgoriikkain girjejuvvon buohccedieđut eai sáhte vel sirdojuvvot elektrovnnalaččat Suoma dearvvašvuohtafuolahusa vuogádagaide, nu ahte don fertet ieš fuolahit dieđuiđat sirdáseamis. Jeara dárbbu mielde lassidieđuid iežat buresbirgenguovllus.