Buohccán olgoriikkamátkkis

Juos don leat juo buohcceviesus ja dus sihttojuvvo buohcceviesus eurohpalaš buohccedikšungoarta iige dus leat dat, váldde dakkaviđe oktavuođa Kela riikkaidgaskasaš áššiid guovddážii. Kela doaimmaha dutnje dehe njuolga buohccevissui duođaštusa, mii buhtte goartta gaskaboddasaččat. Heahtedáhpáhusain oaččut divššu dábálaččat almmá goartta haga.

Juos don leat vuolgime mátkái itge háhppet oažžut eurohpalaš buohccedikšungoartta áiggebále ovdal vuolgima mátkái, sáhtát sihtat Kelas duođaštusa, mii buhtte goartta gaskaboddasaččat. Váldde oktavuođa Kela telefonbálvalussii.

Duođaštus lea vuoimmis olgoriikkas orodeapmát áigge, muhto goitge eanemusat 6 mánu.

EU- ja Eeg-riikkat, Sveica ja Stuora-Británnia:

• It oaččo mátkebuhtadusaid mátkkis olgoriikkain Supmii dehe Suomas olgoriikkaide.
• Kela sáhttá buhttet goluid dušše lagamus olgoriikkaid dikšunbáikái, mas livččet sáhttán oažžut iežat dárbbahan dutkama ja dikšuma.
• Mávssát álohii iežasovddasvástádusoasi.
• Juos dus lea eurohpalaš buohccedikšungoarta ja riikka lágaásaheapmi mieđiha mátkebuhtadusaid, maid orodanriika sáhttá buhttet du mátkki iežasovddasvástádusa rádjái.

Joatkkadikšun Suomas:

• Sáhtát oažžut Kelas mátkebuhtadusaid mátkkis Suoma rájis (omd. girdišiljus dehe hámmanis) njuolga lagamus buohccevissui.

Kela ii buhtte mátkegoluid, juos dat leat boahtán eará sajes go EU- dehe Eeg-riikkain, Sveiccas dehe Stuora-Británnias.

Jos olet Juos don leat ožžon buohccedikšuma nuppi Davviriikkas ja šattat rievdadit iežat máhccanmátkki plánaid, sáhtát oažžut buhtadusaid mátkki lassigoluin.

Máhccanmátkát buhtadusa mieđiha iežat orodanriikka buohcanoadjolágádus.

Juos šattat buohcamat dihte mátkkoštit njuolga almmolaš dearvvašvuohtafuolahussii Suomas, oaččut buhtadusaid maid mátkki lassigoluin.  

• Buhtadusa sáhttá oažžut doaktárduođaštusa vuođul.  
• Orodanriikka buohcanoadjolágádus árvvoštallá, sáhtátgo oažžut buhtadusa.
• Ovdal ruovttumátkki čielggat iežat orodanriikka buohcanoadjolágádusas, mot buhtadus ohccojuvvo.
• Sáhtát maid ohcat buhtadusaid maŋálgihtii Kelas.  

Mátkkit Norgga ja Ruoŧa ráji nalde

Juos orodat Suoma, Ruoŧa dehe Norgga rádjeguovllus ja dárbbahat dálkkasdieđalaččat vealtameahttun dikšuma, sáhtát geavahit lagamus gohcci buohcceviesu rádjeguovllus. Kela sáhttá buhttet mátkegoluid maŋálgihtii.  

Juohke riika addá dikšuma iežas láhkaásaheami mielde. Sáhtát oahpásnuvvat riikkaguovdasaš dieđuide eará riikkaid dearvvašvuohtabálvalusain. (suomagillii)

Juos dus lea eurohpalaš buohccedikšungoarta, oaččut goartta čájehemiin dálkkasdieđalaččat vealtameahttun dikšuma EU- ja Eeg-riikkain, Stuora-Británnias sihke Šveiccas.

Oaččut dikšuma seamma ládje ja seamma haddái go báikkálaš orrut. Juos mátkkoštat Austrálias, oaččut vealtameahttun dikšuma go čájehat Kela-goartta ja pássa.

Eará riikkain mátkkoštettiinat dus lea riekti hohpolaš dikšumii. Mávssát dábálaččat dikšuma ieš ja danin du gánnáha váldit mátkedáhkádusa.

EU- ja Eeg-riikkas, Sveiccas ja Stuora-Británnias

• oaččut eurohpalaš buohccedikšungoarttain guhkesáigge buozalmasa gáibidan vealtameahttun dikšuma.
• Mávssat dikšumisttát seamma áššehasmávssu go báikkálaš orrut.
• Juos don leat máksán iežát dikšuma goluid ieš, don sáhtát ohcat buhtadusaid Kelas.
• Dikšunbáikkis mearriduvvo, makkár dikšuma dárbbahat. Dikšun ii vealtameahttumit leat seammalágán go dat livččii Suomas.
• Juos dárbbahat jeavddalaš dikšuma mátkát áigge, soaba dikšuma ordnemis ovddalgihtii dikšunbáikkiin. Ovdamearkka dihte dialysadikšumis, oksygenaterapiijas sihke kemoterapiijas ferte soahpat ovddalgihtii.

Lassidieđu sáhtát oažžut maid EU- ja Eeg-riikkaid kontáktačuoggáin.

Eará riikkain riektát dikšumii mearrahuvvá báikkálaš láhkaásaheami mielde ja mávssát dábálaččat iežat dikšuma goluid.

EU- dehe Eeg-riikkas, Sveiccas dehe Stuora-Británnias

• Oaččut dikšuma almmolaš dearvvašvuohtabálvalusas eurohpalaš buohccedikšungoarttain, go orodat gaskaboddasaččat olgoriikkain ovdamearkka dihte luopmomátkkis.
• Mávssát dikšumis seamma áššehasmávssu go báikkálaš orrut. 
• Juos mávssát dikšuma goluid ieš, sáhtát oažžut buhtadusa juogo Kelas dehe dikšuma addin riikka buohcanoadjolágádusas.
• Maid easkariegádan mánná oažžu dikšuma eatni eurohpalaš buohccedikšungoarttain, go dikšun laktása riegádahttimii dehe ovdamearkka dihte ovdaláigge riegádan máná dikšumii.

Lassidieđu sáhtát oažžut maid EU- ja Eeg-riikkaid kontáktačuoggáinEará riikkain mávssát dábálaččat iežat dikšuma goluid ieš. Juos dus lea mátkedáhkádus, čielggat goluid buhttema iežat dáhkádusfitnodagas.

Oaččut dálkkasdieđalaččat vealtameahttun dikšuma seamma haddái go báikkálaš orrut, go čájehat eurohpalaš buohccedikšungoartta EU- dehe Eeg-riikkas, Stuora-Británnias dehe Sveiccas.  

Juos dus ii leat eurohpalaš buohccedikšungoarta fárustat dehe dat ii dohkke, sáhtát ohcat dikšungoluin buhtadusaid maŋálgihtii Kelas dehe dikšuma addin riikka buohcanoadjolágádusas.  

Juos don leat dárbbahan dikšuma eará riikkain, golut eai buhttejuvvo. Du gánnáha váldit priváhta mátkedáhkádusa.

Eurohpalaš buohccedikšungoarta (European Health Insurance Card, EHIC) lea goarta, mii lea anus EU- ja Eeg-riikkain, Šveiccas ja Stuora-Británnias. 

Go čájehat goartta, de oaččut dálkkasdieđalaččat vealtameahttun dikšuma seamma ládje ja seamma haddái go báikkálaš orrut.

Dálkkasdieđalaččat vealtameahttun dikšumiin dárkkuhuvvo dakkár dikšun, mii ii sáhte vuordit du máhccama iežat ruovtturiikii.  

Goartta gokčan dikšumii gullá fáhkkestaga buohccáma dehe bártti lassin ovdamearkka dihte guhkesáigge buozalmasa dikšun dehe dikšun, mii gáibiduvvo áhpehisvuođa olis.

Eurohpalaš buohccedikšungoarta lea nuvttá. Suomas goartta sáhttá diŋgot Kelas.

Eurohpalaš buohccedikšungoarta ja mátkedáhkádus dievasmahttiba nubbi nuppi.

Eurohpalaš buohccedikšungoarttain mávssát dikšumis dušše báikkálaš áššehasmávssu. Almmá goartta haga šattat máksit visot dikšungoluid vuohččan ieš.

 Eurohpalaš buohccedikšungoarttain oaččut mátkki áigge maiddái ovdamearkka dihte guhkesáigge buozalmassii dehe áhpehisvuhtii dálkkasdieđalaččat vealtameahttun dikšuma, mii ii vealttakeahttá gula mátkedáhkádussii.

Priváhta mátkedáhkádusa gánnáha goitge leat, daningo Eurohpalaš buohccedikšungoarta ii govčča ovdamearkka dihte ambulánsagirdimiid dehe eará sierraordnedemiid, mat laktásit máhccanmátkái. Dárkkis iežat mátkedáhkádusa eavttuid ovdal mátkki.

Dávjá dikšuma oažžu heahtedáhpáhusas almmá goartta haganai.

Váldde oktavuođa Kela riikkaidgaskasaš áššiid guovddážii, mii sáhttá váfistit, ahte Suomas lea ovddasvástádus du dikšuma goluin. Kela doaimmaha dutnje dehe njuolga buohccevissui gaskaboddasaš duođaštusa, mii buhtte goartta.

Juos don it oaččo dikšuma báikkálaš áššehasmávssu hattiin, muhto šaddat máksit dikšuma duođalaš goluid ieš, don sáhtát ohcat dikšumis buhtadusaid Kelas maŋálgihtii.

Eurohpalaš buohccedikšungoarta heive EU- ja Eeg-riikkaid, Šveicca, Stuora-Británnia ja Davvi-Irlándda almmolaš dearvvašvuohtafuolahusas dehe dakkár dikšunbáikkis, mii lea dahkan almmolaš dearvvašvuohtafuolahusain soahpamuša.

Juos dikšunaddi ii dohkket eurohpalaš buohccedikšungoartta, geahččal álot vuohččan čielggadit dili dikšunbáikkiin. Juos goitge šattat ieš máksit dikšuma duođalaš goluid ieš, sáhtát ohcat buhtadusa dikšungoluide maŋálgihtii Kelas (suomagillii) dehe dikšuma addán riikka buohcanoadjolágádusas.

Sáhtát čielggadit ášši maŋálgihtii maid Eurohpa komišuvnna SOLVIT-bálvalusa bakte. SOLVIT informere eiseválddiid nuppi EU-riikkas boahtti rivttiin ja veahkeha čuolbmadiliin. Loga lasi SOLVIT-bálvalusan čujuhusas www.solvit.eu

Eurohpalaš buohccedikšungoarta lea namas mielde:

• eŋgelagillii: European Health Insurance Card
• Suomas ruoŧagillii: Europeiskt sjukvårdskortet
• eará riikkain ruoŧagillii: Europeiska sjukförsäkringskortet
• fránskkagillii: Carte européenne d’assurance maladie
• duiskkagillii: Europäische Krankenversicherungskarte
• spánskkagillii: Tarjeta Sanitaria Europea.

Goarttas adnojuvvo dávjá eŋgelasgiel oanádus EHIC, ja das hubmojuvvo maid EHIC-goartan (EHIC-card).

Juohke riika mieđiha ieš goartta iežas virggálaš gielain. Kela mieđiha eurohpalaš buohccedikšungoartta suoma- dehe ruoŧagielalažžan. Goarta lea seammalágán eará riikkain, dušše giella molsašuddá.

Eurohpalaš buohccedikšungoartta deavstta sisdoalut leat standárdahápmásaččat, nu ahte dat sáhttet lohkkojuvvot eará riikkain sorjjakeahttá das, mainna gielain dat leat čállojuvvon.

Jua. Sáhtát oaččut dálkasiin buhtadusaid, juos buohccát fáhkka EU- dehe Eeg-riikkain.

Go čájehat eurohpalaš buohccedikšungoartta apteaikkas, de oaččut dálkasiid dábálaččat seamma ládje go báikkálaš orrut. 

Juos mávssát dálkasiid ollásit ieš, sáhtát ohcat buhtadusaid Kelas dehe jearaldatvuloš riikka buohcanoadjolágádusas.

Eai. Don fertet ieš fuolahit, ahte oaččut iežat buohcceáššegirji dikšunbáikkis mielde Supmii. Dus lea riekti čálalaš dehe elektrovnnalaš buohcceáššegirjái.

Bargga ná: 

1. Siđa dikšunbáikkis visot dus čállojuvvon buohcceáššegirjjiid.  
2. Jorgalahte áššegirjjiid suomagillii dehe ruoŧagillii, juos dárbbahat daid Suoma dearvvašvuohtafuolahusas. Mávssát ieš jorgalangoluid.
3. Doaimmat buohcceáššegirjjiid Suomas iežat dearvvašvuohtaguovddážii dehe joatkkadikšumis ovddasvástideaddji doaktárii.

Oaččut Suoma almmolaš dearvvašvuohtafuolahusas iežat dárbbahan joatkkadikšuma seamma ládje go juos dikšumat livčče ordnejuvvon Suomas.  

• Juos dárbbahat joatkkadikšuma Suomas, váldde oktavuođa iežat dearvvašvuohtaguovddážii. 
• Doavttir árvvoštallá Suomas, makkár joatkkadikšuma dárbbahat.
• Joatkkadikšun sáhttá leat ovdamearkka dihte čuohpadeami maŋŋálas hávvedikšun, laboratoriijaiskosat, maŋŋedárkkisteapmi, fysioterapiija dehe eará veajuiduhttin.  
• Dikšun addojuvvo suopmelaš geavadiid mielde. Suomas addojuvvon dikšun sáhttá leat earálágán go du olgoriikkain oažžun rávvagat joatkkadikšumis.

Don fertet ieš fuolahit, ahte oaččut iežat buohcceáššegirji dikšunbáikkis mielde Supmii.

• Don it sáhte oažžut Suomas buhtadusaid buohccevahágis, mii lea geavvan olgoriikkain.
• Čielggat buohccevahága dikšunbáikkiin ja oza buhtadusaid dikšunaddi riikka eiseválddiin.  
• Buot EU-riikkain lea buohccedáhkádusvuogádat, mas sáhttá oažžut buhtadusaid buohccevahágiin.  
• Dárbbu mielde sáhtát jearrat neavvu dikšunaddi riikka kontáktačuoggás.
• Sáhtát goitge oažžut divššu Suomas, vaikko dikšundárbu boađálii olgoriikkain geavvan buohccevahágis. 

Čielggat dikšunbáikkiin, leago dus vejolaš oažžut dulkka. Juos buohccát nuppi EU- dehe Eeg-riiikkas ja oaččut dikšuma eurohpalaš buohccedikšungoarttain, dikšunbáiki sáhttá ordnet dutnje dulkka.

Vejolaš lea, ahte dulkongolut berrojuvvojit dus sierra.

De sáhtát. Juos buohccát olgoriikkain ja oaččut dálkkasdieđalaččat vealtameahttun dikšuma, sáhtát oažžut veahkkeneavvu iežat atnui dikšunbáikkis.

Sierra riikkain leat hui sierralágán geavadat veahkkeneavvuid háhkamis ja luobaheamis.  

• Muhtin riikkain veahkkeneavvu oažžun lea dikšuma oassi. Ovdamearkka dihte Davviriikkain oaččut dábálaččat gargŋilsoppiid iežat atnui njuolga dikšunbáikkis.  
• Muhtin riikkain šattat oastit dehe láigohit veahkkeneavvu ieš.

EU- ja Eeg-riikkain, Sveiccas ja Stuora-Británnias oaččut veahkkeneavvu eurohpalaš buohccedikšungoarttain, juos buohccát ovdamearkka dihte luopmomátkkis ja veahkkeneavvu lea du dikšuma oassi.

Sáhtát maid oažžut veahkeneavvuid goasttádusain buhtadusaid Kelas maŋálgihtii, juos šattatnai máksit veahkkeneavvu ieš ja dat lea dálkkasdieđalaččat vealtameahttun dikšuma oassi.

Eará riikkain mávssát ieš veahkkeneavvu, iige Kela buhtte goasttádusaid maŋálgihtii.

Kela sáhttá buhttet goluid, juos dikšunaddi lea árvvoštallan, ahte veajuiduhttin lea dálkkasdieđalaččat vealtameahttun dikšun. Eanas veajuiduhttin ii leat goitge dálkkasdieđalaččat vealtameahttun.

Muhtin dáhpáhusain veajuiduhttima sáhttá oažžut maid eurohpalaš buohccedikšungoarttain.

Don it sáhte oažžut buohcceviessosirdima eurohpalaš buohccedikšungoarttain.

Buohcci galgá álohii dikšojuvvot dakkár álššaid nala, ahte sus lea oadjebas mátkkoštit ruoktot.

Buohcceviessosirdima ollahuhttin lea álot guorahallanvuloš, ja dan ordnedeami ovddasvástádus lea dus alddát dehe dikšunbáikkis.

Muitte váldit mátkki várás gokčevaš mátkedáhkádusa. Buohcceviessosirdin lea divrras ja váttis ordnejuvvot almmá dáhkádusa haga. Juos dus ii leat mátkedáhkádus, mávssát dábálaččat ieš buot goluid.

• Juos don leat ožžon dikšuma olgoriikkain ja dárbbahat buohcceviessosirdima joatkkadikšumii Supmii, sirdinfievrrideami máksimis galgá sohppojuvvot ovddalgihtii. Sirdinfievrrideami rehkega mávssát juogo don ieš, vuostáváldi buohcceviessu Suomas dehe du dáhkádusfitnodat.
• Mávssát rehkega álot ieš, juos sirdinfievrrideapmi dahkkojuvvo du iežat dáhtus almmá dikšunbáikki mearrádusa haga.
• Juos dárbbahat buohcceviessosirdima Davviriikkas nubbái, dikšunbáikkát sáhttá ordnet sirdinfievrrideami buohcceviesus nubbái du beales. Dalle don it dárbbat máksit sirdinfievrrideami ieš. Sirdimis fuolaha dikšunbáiki. Oaččut lassidieđu Davviriikkalaš sosiáladorvosoahpamušas (finlex.fi) (suomagillii)

Kelas lea vejolaš oažžut buhtadusaid buohcceviessosirdima goluin Suoma ráji nalde, girdišiljus dehe hámmanis buohccevissui, mii lea Suomas. Buhtadusat sáhttet máksojuvvot máksit dalle, go don leat máksán sirdinfievrrideami ieš.

Dikšunriekteduođaštus lea goarta dehe áššegirji, mii čujuha riektát oažžut dikšuma olgoriikkain báikkálaš áššehasmávssuin riikka almmolaš dearvvašvuohtafuolahusas.

Dikšunriekteduođaštus sáhttá leat ovdamearkka dihte eurohpalaš buohccedikšungoarta, ovdalohpi dehe orruma S-skovvi.

Davviriikkain sáhtát čujuhit dikšunriektát maid pássain dehe virggálaš persovdnagoarttain, go muitalat gustojeaddji čujuhusa Suomas.

Almmá dikšunriekteduođaštusa šattat dábálaččat máksit visot dikšungoluid ieš.

Suomas ožžojuvvon veahkkeneavvu lea du ovddasvástádusas, go vuolggát olgoriikkaide. Suopma ii dábálaččat buhtte olgoriikkain šaddan veahkkeneavvuid fuolahan- ja divvungoluid.

Juos du veahkkeneavvu cuovkana olgoriikkamátkki áigge:

• Akuhta dilis váldde oktavuođa báikkálaš dearvvašvuohtafuolahussii.
• Sáhtát maid čielggadit, sáhttágo Suomas sáddejuvvot olgoriikkaide ođđa veahkkeneavvu. Dalle don fertet ieš ordnet ja máksit veahkkeneavvu fievrrideami.
• Go máhcat Supmii, it vealttakeahttá oaččo ođđa veahkkeneavvu cuovkanan sadjái, muhto du boares veahkkeneavvu jáhkehahttivuođa mielde divvojuvvo. Čielggat dili álohii veahkkeneavvu mieđiheddjiin.

Vuolggátgo guhkit áigái olgoriikkaide? Veahkkeneavvu divvun lea earálágán, juos vuolggát olgoriikkaide guhkit áigái.

Sáhtát oastit reseaptadálkasiid maid EU-riikkain, juos dus lea reseapta olgoriikkain oastima váste.  

• Siđa olgoriikkain heivvolaš reseaptta ovdal mátkkát iežat doaktáris.   
• Muhtin riikkain heive maid elektrovnnalaš reseapta. Dárkkis Kanta-bálvalusaid siidduin, main riikkain suopmelaš elektrovnnalaš reseapta lea anus.

Sáhtát sihtat reseaptta báikkálaš doaktáris, juos dus ii leat dálkkasreseapta fárustat.

EU-guovllu olggobealde dárbbahat dábálaččat báikkálaš doaktára reseaptta reseaptadálkasa oastima váste.

Jua.

• Čielggat ovddalgihtii čuozáhatriikka (ja vejolaš čađajohtinriikkaid) duollus, leatgo riikkas ráddjehusat dálkasiid riikiibuktimis.
• Váldde mielde reseaptačoahkkáigeasu, ja fievrrit dálkasiid daid álgobáhkaide báhkkejuvvon giehtamátkedávviriidda.
• Dárbbahat dálkasii Schengen-duođaštusa, juos fievrridat Schengen-guovllus dálkasiid, mat gárehuhttet ja váikkuhit guovddášnearvavuogádahkii. Sáhtát háhkat Schengen-duođaštusa apteaikkas.

Jua, jos buohccájit EU- dehe Eeg-riikkas, Sveiccas dehe Stuora-Británnias.

• Don it oaččo mátkebuhtadusaid mátkkis olgoriikkain Supmii dehe Suomas olgoriikkaide.
• Kela sáhttá gokčat buhtadusaid duššefal olgoriikkaid lagamus dikšunbáikái, gos livččet sáhttán oažžut iežat dárbbahan dutkamuša ja dikšuma.
• Mávssát ieš álohii iežasovddasvástádusoasi.