Hálidan mátkkoštit dikšuma várás olgoriikkaide
Sáhtát lupmosit mátkkoštit Suomas olgoriikkaide geavahit dearvvašvuohtabálvalusaid. Dus lea riekti beassat dikšuma váste nuppi EU-riikkas dehe Eeg-riikkas seamma ládje go riikkas orruin.
Sáhtát mátkkoštit olgoriikkaide geavahit sihke vuođđodearvvašvuohtafuolahusa ja spesiálabuohccedikšuma bálvalusaid ja oažžut dikšuma maid guhkesáigge buozalmassii.
Maid dárkkuha olgoriikkaide dikšuma várás ohcaleapmi?
Olgoriikkaide dikšuma várás ohcaleapmi dárkkuha, ahte mátkkoštat vásedin ja dan várás olgoriikkaide oažžut dikšuma. Maid dat, ahte geavahat olgoriikkalaš dikšunbáikki bálvalusaid gáiddusoktavuođaid bakte, lea ohcaleapmi dikšuma várás olgoriikkaide.
Juos dutnje šaddá vuorddekeahtes ja plánekeahtes dárbu atnit dearvvašvuohtabálvalusaid olgoriikkain ovdamearkka dihte luopmomátkki áigge, lea gažaldat fáhkka buohccámis.
Loga fáhkka buohccáma dilis siiddus Buohccán olgoriikkamátkkis.
Sáhtát geavahit dearvvašvuohtabálvalusaid EU-guovllus
Juos orut EU-riikkas, sáhtát mátkkoštit nuppi EU- dehe Eeg-riikii geavahit almmolaš ja priváhta dearvvašvuohtabálvalusaid. Beasat dikšumii seamma ládje go earát, geat orrot riikkas.
Sáhtát oažžut Kelas buhtadusaid iežat nuppi EU- dehe Eeg-riikkas, Sveiccas, Stuora-Británnias dehe Davvi-Irlánddas oažžun divššus.
Sveiccas ja Stuora-Británnias dearvvašvuohtafuolahusa fáladeaddjit sáhtte iehčaneaset mearridit, váldetgo dat dikšuma várás olgoriikkain boahtti áššehasaid.
EU- ja Eeg-riikkat eai leat geatnegahtton fállat visot dearvvašvuohtabálvalusaid olgoriikkain boahttiide
EU- ja Eeg-riikkat eai leat geatnegahtton fállat dáid dearvvašvuohtabálvalusaid olgoriikkain boahttiide:
- guhkesáigge dikšun ja eará bálvalusat, maid ulbmilin lea doarjut olbmo dábálaš beaivválaš doaimmain
- ealasirdimat
- boahkuheamit ja boahkuhanprográmmat.
Ná mátkkoštat dikšuma várás olgoriikkaide
Čielggat čuozáhatriikka ja dikšunbáikki
- Oza heivvolaš buohcceviesu dehe doaktára ja dárkkis, ahte dain leat lobit iežaset doaibmamii.
- Fuomášathan, ahte dikšun addojuvvo álohii čuozáhatriikka láhkaásaheami ja dearvvašvuohtafuolahusvuogádaga mielde.
Sáhtát jearrat lassidieđuid čuozáhatriikka kontáktačuoggás. Geahča EU-riikkaid kontáktačuoggáid kontáktadieđuid siidduineamet.
Soaba geavada ortnegiin
- Soaba dikšuma áigemuttus, geavadiin ja mávssuin njuolga dikšunbáikkiin.
- Sihkkarastte man gillii oaččut dikšuma ja ordne dárbbu mielde dulkoma.
- Juos háliidat, sáhtát ohcat ovdalobi dehe ovdadieđáhusa Kelas.
- Juos don leat ohcan ovdalobi (S2-skovvi), sihkkarastte dikšunaddis, ahte sii dohkkehit ovdalobi.
Muitte buohcceáššegirjjiid ja jorgalusaid
- Doaimmat dikšunaddái mávssolaččamus buohcceáššegirjjiid ja dárbbu mielde sáddenbáhpira. Sáhtát dárbbahit sáddenbáhpira maid Kela buhtadusa oažžumii.
- Juos áššegirjjiid galgá jorgalit, mávssát ieš jorgaleami goluid.
Mátkkoš dikšumii ja mávsse rehkega
- Juos dus lea Kela mieđihan ovdalohpi, mávssát dikšumisttát duššefal báikkálaš áššehasmávssu hatti.
- Juos dus ii leat ovdalohpi, mávssát ieš oba rehkega.
- Siđa dikšunaddis buohcceáššegirjjiid ja buvtte daid mielde Supmii.
Oza Kelas buhtadusaid
- Doaimmat Kelai sierranastima iežat oažžun dikšumis ja dan goluin ja oza buhtadusaid skoviin SV 128.
- Juos dutnje lea mieđihuvvon ovdalohpi Kelas ja don leat ožžon dikšuma báikkálaš áššehasmávssu haddái, don it dárbbat šat ohcat buhtadusaid iežat oažžun dikšumis. Sáhtát goitge ohcat Kelas buhtadusaid mátkki áigge šaddan mátke-, dálkkas- ja orodangoluin.
- Oza buhtadusaid maŋemusat guhtta mánu mávssu maŋŋel.
Dárbbahatgo joatkkadikšuma Suomas?
- Juos dárbbahat joatkkadikšuma Suomas, váldde oktavuođa iežat dearvvašvuohtaguovddážii. Dikšu doavttir árvvoštallá du dikšundárbbu ja oaččut dikšuma dan mielde.
- Dikšun addojuvvo suopmelaš geavadiid mielde. Suomas addojuvvon dikšun sáhttá leat earálágán, go olgoriikkain maid olgoriikkain addojuvvon rávvagat joatkkadikšumis.
- Doaimmat olgoriikkain iežat oažžun buohcceáššegirjjiid joatkkadikšuma addi doaktárii. Juos áššegirjjiid dárbbaha jorgalit, don mávssát ieš daid jorgaleami goluid.
Maid juos geavvá buohccevahát?
- Suoma buohccedáhkádus ii govčča olgoriikkain geavvan vahágiid.
- Čielggat buohccevahága dikšunaddiin ja oza vejolaš buhtadusaid gažaldatvuloš riikka eiseválddiin.
- Dikšunaddi riikka kontáktačuokkis veahkeha dárbbu mielde buohccevahága čielggadeamis.
- Sáhtát goitge oažžut dikšuma Suomas, vaikko dikšundárbu boađáliige olgoriikkain geavvan buohccevahágis.
Buohccevahágat olgoriikkain
Kontáktačuoggát EU- ja Eeg-riikkain
Maid mávssán dikšumisttán, juos mátkkoštan dikšuma várás olgoriikkaide?
Sáhtát mátkkoštit dikšuma várás juogo iešoaivválaččat dehe ovdalobiin.
Juos mátkkoštat dikšuma várás ovdalobiin, mávssát dikšumis dušše báikkálaš áššehasmávssu dehege seamma hatti go báikkálaš orrut. Du buresbirgenguovlu máksá eará goluid.
Juos mátkkoštat dikšuma várás iešoaivválaččat dehege almmá ovdalobi haga, mávssát visot vuohččan ieš. Oza maŋálgihtii divššus buhtadusa Kelas.
- Oaččut buhtadusa eanemusat dan meare, maid danveardásaš dikšun livččii máksán Suomas iežat buresbirgenguovllus.
- Mávssát álohii ieš áššehasmávssu, man almmolaš dearvvašvuohtafuolahus livččii bearran Suomas.
Dikšuma várás olgoriikkaide EU-ásahusa mieldásaš ovdalobiin
Ovdalohpi (S2-skovvi) lea máksinčatnaseapmi, man vuođul iežat buresbirgenguovlu máksá olgoriikkain addojuvvon dikšuma goluid.
Jos ovdalohpi dutnje mieđihuvvo, de mávssát dikšumis dušše báikkálaš áššehasmávssu dehege seamma hatti go báikkálaš orrut.
Kela riikkaidgaskasaš áššiid guovddáš veahkeha dárbbu mielde ovdalobi ohcamis.
Makkár ákkaiguin sáhtán oažžut ovdalobi?
Ovdalobi mieđiheami kritearain lea ásahuvvon EU-ásahusas 883/2004.
Go mearriduvvo ovdalobis, de váldojuvvo vuhtii du dearvvašvuohtadilli ja buozalmasa jáhkehahtti ovdáneapmi.
Kela mieđiha álohii ovdalobi, juos dát eavttut ollahuvvet:
- du dikšundárbu lea dálkkasdieđalaččat ákkastallon,
- dus livččii Suomas vuoigatvuohta almmolaš dearvvašvuohtafuolahusas namuhuvvon dikšumii ja
- Suoma almmolaš dearvvašvuohtafuolahus ii sáhte ordnet dutnje dikšuma dikšundáhkádusa olis.
Ovdalohpi sáhttá hilgojuvvot, juos
- dikšun ii ordnejuvvo dehe addojuvvo Suoma almmolaš dearvvašvuohtafuolahusas dehe
- almmolaš dearvvašvuohtafuolahus sáhttá lágidit dikšuma dehe danveardásaš dikšuma Suomas dikšundáhkádusáiggi olis.
Mii lea ovdalobi gieđahallanáigi?
Riikkaidgaskasaš dilit dego ovdalobiid ohcamušaid gieđahallanáiggit leat Kelas guhkibut go gieđahallanáiggit dábálaččat.
Oza buhtadusaid mátke- ja orodangoasttádusain maŋálgihtii
Kela buhtte mátkegoasttádusaid Suomas dikšunbáikki rádjái, juos dus lea dikšuma várás ovdalohpi.
- Mávssát ieš mátkkis dábálaččat dušše iežasovddasvástádusoasi.
- Kela buhtte mátkkiid álohii hálbbimus mátkkoštanvuogi mielde.
- Sáhtát oažžut Kelas buhtadusaid maid dikšumii laktásan orodeami goasttádusain.
- Sáhtát oažžut buhtadusaid maid mieđušteaddji goluin, juos dearvvašvuohtafuolahus árvvoštallá, ahte dárbbahat iežat mátkái mielde mieđušteaddji.
- Oza buhtadusaid maŋálgihtii, maŋemusat 6 mánu mávssu rájes.
Dikšuma várás olgoriikkaide ovdalobi haga
Sáhtát mátkkoštit iešoaivveš nappo ovdalobi haga dikšuma várás nuppi riikii.
- EU-láhkaásaheami mielde beasat dikšumii seamma ládje go čuozáhatriikka báikkálaš orrut.
- Juos dikšumii lea vuordinráidu, vuorddát ráiddus seamma ládje go báikkálaš orrut.
- Juos mátkkoštat dikšumii almmá ovdalobi haga, don it dárbbat dieđihit dikšuma várás mátkkošteamis ovddalgihtii Kelai dehe eará eiseválddiide.
- Mávsse iežat dikšuma vuohččan ieš ja oza buhtadusaid Kelas maŋálgihtii.
Maiguin ákkaiguin oaččun buhtadusaid, juos mátkkoštan dikšuma várás almmá ovdalobi haga?
Kela mieđiha buhtadusaid EU- ja Eeg-riikkain, Sveiccas ja Stuora-Británnias addojuvvon dikšumis. Kela buhtte goluid eanemusat dan veardde, maid danveardásaš dikšun livččii máksán iežat buresbirgenguovllus Suomas.
Mávssát ieš álohii áššehasmávssu, man almmolaš dearvvašvuohtafuolahus livččii bearran Suomas.
Oppalaččat geahčadettiin sáhtát oažžut Kela-buhtadusaid, juos čuovvovaš eavttut ollahuvvet:
- dikšun gullá Suoma almmolaš dearvvašvuohtafuolahusa bálvalanválljašupmái,
- dus livččii leamaš riekti danveardásaš dikšumii maid Suomas,
- ozat buhtadusa guđa mánu siste dikšuma oažžumis ja
- juos dikšuma várás livččii dárbbahuvvon Suomas sáddenbábir, dus lea dakkár.
Juos háliidat, sáhtát čielggadit buhtadusa meari ovddalgihtii go siđat Kelas ovdadieđáhusa.
Mii lea ovdadieđáhus?
- Ovdadieđáhusas Kela čielggada, sáhtátgo oažžut olgoriikkain addojuvvon divššus buhtadusaid ja mii livččii buhtadusa mearri.
- Ovdal go mátkkoštat dikšuma várás iešoaivves, sáhtát sihtat Kelas ovdadieđáhusa.
- Siđa ovdadieđáhusa áiggebále ovdal mátkki álggu.
Geavadis ovdadieđáhusa sihtan dárkkuha dan, ahte ovdanbuvttát Kelai iežat dikšunplána, man maŋŋel Kela jearrá iežat buresbirgenguovllus, makkár buhtadusaid sáhtát oažžut dikšumis.
Juos dikšun viimmat ollahuvvá dego leat ovddalgihtii dieđihan, oaččut buhtadusaid ovdadieđáhusa mielde.
Veardit: dikšuma várás ovdalobiin dehe almmá ovdalobi haga
Dikšuma várás ovdalobiin
- Oza heivvolaš dikšunaddi ja čielggat, dohkkehago dat ovdalobi
- Oza ovdalobi Kelas. Kela mieđiha lobi, juos du buresbirgenguovlu bealuštan dan.
- Váldde mátkái fárrui Kela sádden ovdalohpeskovi.
- Mávssát dikšumis dušše báikkálaš áššehasmávssu.
- Mátkkiin, dálkasiin ja orodeamis sáhtát ohcat maŋálgihtii buhtadusaid Kelas.
Dikšuma várás almmá ovdalobi haga
- Oza heivvolaš dikšunbáikki.
- Sáhtát iežat miela mielde jearrat Kelas ovddalgihtii makkár buhtadusaid sáhtát oažžut dikšumis, nappo sihta ovdadieđáhusa. Siđa ovdadieđáhusa áiggebále ovdal mátkki.
- Mávssát ieš dikšuma, dálkasiid, mátkki ja orodeami goluid.
- Oza buhtadusaid maŋálgihtii Kelas.
Mátkkošteapmi dikšuma várás eará sadjái go EU- ja Eeg-riikkaide
Sáhtát mátkkoštit dikšuma várás maid eará sadjái go EU- ja Eeg-riikkaide, muhto du beassan dikšumii sorjá čuozáhatriikka láhkaásaheamis.
Eará riikkain dikšunaddiin ii leat lágas mearriduvvon geatnegasvuohta váldá du dikšumii, juos don leat mátkkoštan eará riikii dearvvašvuohtabálvalusaid geavaheami várás.
Don it oaččo Kelas buhtadusaid, juos don leat mátkkoštan dikšuma várás eará sadjái go EU- dehe Eeg-riikkaide, Sveicii dehe Stuora-Británniai. Dalle mávssát buot dikšungoluid ieš.
Dávjá jerrojuvvon olgoriikka dikšumis
Mun lean áhpeheapme. Sáhtángo mátkkoštit áhpehisvuođa dikšuma dehe riegádahttima várás olgoriikkaide?
De sáhtát. Go mátkkoštat áhpehisvuođa dikšuma dehe riegádahttima várás EU- dehe Eeg-riikii, Sveicii dehe Stuora-Británniai
- Oza heivvolaš dikšunbáikki ja soaba dikšunaddiin dikšuma dehe riegádahttima ordnedemiin.
- Mávssát ieš dikšungoluid ja sáhtát ohcat buhtadusaid maŋálgihtii Kelas.
- Sáhtát maid ohcat ovdalobi dikšuma várás. Dalle mávssát dušše báikkálaš áššehasmávssu.
Juos ohcalat riegádahttit eará riikkaide, don govččat visot goluid ieš, itge sáhte oažžut dikšumis buhtadusaid Kelas.
Mun lean guhkesáiggebuohcci. Sáhtángo mátkkoštit guhkesáiggebuozalmasa dikšuma várás olgoriikkaide?
Jua. Sáhtát lupmosit mátkkoštit dikšuma várás EU- ja Eeg-riikkaide, Sveicii ja Stuora-Británniai.
Kela buhtte dikšungoluid eanemusat dan veardde, maid danveardásaš dilis addojuvvon dikšun livččii máksán Suomas iežat buresbirgenguovllus.
Eará riikkain riektát dikšumii mearrahuvvá čuozáhatriikka lágaid mielde ja mávssát dábálaččat ieš iežat dikšungoluid.
Sáhtángo oažžut Kela-buhtadusa man beare olgoriikkain ožžojuvvon dikšumis?
It sáhte. Kela buhtte dikšuma duššefal, juos
- dikšun addojuvvo nuppi EU- dehe Eeg-riikkas, Sveiccas dehe Stuora-Británnias,
- dikšun lea dálkkasdieđalaččat dárbbatlaš ja
- dikšun gullá Suoma almmolaš dearvvašvuohtafuolahusa bálvalusaide.
Sáhtát ohcat dikšuma várás EU-ásahusa mieldásaš ovdalobi dehege geavadis máksinčatnaseami.
- Sáhtát oažžut ovdalobi duššefal dakkár dikšumii, mii gullá Suomas almmolaš dearvvašvuohtafuolahusa bálvalusaide.
- Don it nappo sáhte oažžut ovdalobi dakkár dikšuma várás, mii ii leat váŋkot Suomas.
- Spiehkastahkan leat hárvenašbuozalmasat, maidda sáhttá muhtin diliin oažžut ovdalobi.
Mot oaččun dieđu dikšunvejolašvuođain ja dikšunhattiin olgoriikkain?
Don ferte vuolggasaji mielde ieš ohcat ja čielggadit dikšunvejolašvejolašvuođaid dan riikkas, gos háliidat oažžut dikšuma.
Gávnnat liŋkkaid sierra riikkaid dearvvašvuohtabálvalusain ja daid hattiin fierbmesiidduideamet oasis Riikaguovdasaš diehtu dearvvašvuohtabálvalusain.
Dasa lassin juohke EU-riikkas doaibmá rájiid rasttildeaddji dearvvašvuohtafuolahusa kontáktačuokkis, mas sáhtát jearrat riikka dearvvašvuohtabálvalusain.
Jeara ovddalgihtii hattiin dan buohcceviesus dehe dikšunbáikkis, gosa háliidivččet mannat dikšuma várás.
Guhkágo dikšumii ferte vuordit ráiddus olgoriikkain?
Dat, man guhká ferte vuordit ráiddus, molsašuddá riikkaid mielde. Čielggat vuordináiggi dan riikka rájiid rasttildeaddji dearvvašvuohtafuolahusa kontáktačuoggás, gosa háliidat mátkkoštit dikšuma várás. Sáhtát maid jearrat njuolga dikšunbáikkis guhkágo don fertet vuordit ráiddus dikšuma.
Man guhká buhtadusohcamuša gieđahallan bistá?
Riikkaidgaskasaš diliid ohcamušaid gieđahallanáiggit leat Kelas guhkibut go gieđahallanáiggit dábálaččat.
Geahča buhtadusohcamušaid gieđahallanáiggiid Kela fierbmesiidduin.
Oaččungo maid dálkasiin buhtadusa, juos mátkkoštan dikšuma várás olgoriikkaide?
Jua, sáhtát oažžut dálkasiin buhtadusaid Kelas.
Juos mátkkoštat dikšuma várás ovdalobiin, mávssát dálkasiid vuohččan ieš. Sáhtát oažžut dálkasiin buhtadusa maŋálgihtii Kelas. Sáhtát oažžut eanemusat seamma buhtadusa, man livččet oažžut danveardásaš dálkasis Suomas.
Juos mátkkoštat dikšuma várás ovdalobiin, don it dábálaččat šatta máksit ieš dálkasiid, mat gullet dikšumii.
Sáhtángo mátkkoštit veajuiduhttima várás olgoriikkaide?
Jua. Čielggat ovdal mátkkošteami iežat vejolašvuođaid veajuiduhttimii juogo iežat dáhkádusfitnodagas dehe Kelas. Veajuiduhttin olgoriikkain sáhttá leat earálágan go maid livččet oažžut Suomas.
Mii lea dikšunriekteduođaštus ja manin dat dárbbahuvvo olgoriikkain?
Dikšunriekteduođaštus lea goarta dehe áššegirji, mii čujuha riektát oažžut dikšuma olgoriikkain báikkálaš áššehasmávssuin riikka almmolaš dearvvašvuohtafuolahusas.
Dikšunriekteduođaštus sáhttá leat ovdamearkka dihte eurohpalaš buohccedikšungoarta, ovdalohpi dehe orruma S-skovvi.
Davviriikkain sáhtát čujuhit dikšunriektát maid pássain dehe virggálaš persovdnagoarttain, go muitalat gustojeaddji čujuhusa Suomas.
Almmá dikšunriekteduođaštusa šattat dábálaččat máksit visot dikšungoluid ieš.
Maid dikšun olgoriikkain máksá?
Dikšunhattit olgoriikkain molsašuddet riikkaid mielde.
Dikšunbáikkit sáhttet lupmosit meroštallat iežaset hattiid. Hattit eai dattetge bija sierraárvosaš sajádahkii riikkas bissovaččat orruid ja eará EU-riikkain dikšuma váste boahtti buhcciid.
Dikšunbáiki ferte addit dutnje haddeárvvoštallama plánejuvvon dikšumis, sihke čielga rehkega ja máksinduhtosa, man vuođul dikšumat golut sáhttet buhtaduvvot maŋálgihtii.
Dikšunbáiki sáhttá olgoriikkain gáibidit ovddalgihtemávssu dehe dáhkádussupmi máksima ovdal dikšuma addima.
Sáhttágo buohcceviessu biehttalit dikšumis mu, juos mátkkoštan dikšuma váste nuppi EU-riikii?
II almmá earenoamáš ákka haga.
Nuppi EU-riikkas boahtti buhcciid vuostáiváldin sáhttá ráddjejuvvot ovdamearkka dihte, juos riikka iežas buhcciid beassan dikšumii šaddá vára vuollái.
Juos ovdamearkka dihte olgoriikkain bohtet nu olu buohccit, ahte buohcceviesu kapasiteahtta ii reahkká báikkálaš olbmuid dikšumii, buohcceviessu sáhttá biehttalit vuostáiváldimis buhcciid olgoriikkain. Buohcceviessu ferte dahkat dás dieđáhusa.
Dárkkis vejolaš ráddjehusaid gažaldatvuloš riikka rájiid rasttildeaddji dearvvašvuohtafuolahusa kontáktačuoggás.
Mot joatkkadikšun ordnejuvvo, juos lean ožžon dikšuma nuppi riikkas?
Oaččut joatkkadikšuma Suomas dábálaš vuogi mielde. Don it dárbbat nappo leat maid joatkkadikšuma váste olgoriikkain, juos don leat vuohččan ožžon dikšuma olgoriikkain.
- Juos dárbbahat joatkkadikšuma Suomas, váldde oktavuođa iežat dearvvašvuohtaguovddážii. Dikšu doavttir árvvoštallá du dikšundárbbu ja oaččut dikšuma dan mieldásaččat.
- Dikšun addojuvvo álohii suopmelaš geavadiid mieldásaččat. Suomas addojuvvon dikšun sáhttá nappo leat earálágán, go olgoriikkain iežat oažžun rávvagat joatkkadikšumis.
Manin Suomas vulgojuvvo dikšuma váste olgoriikkaide?
Olbmuin leat máŋggat ákkat vuolgit dikšuma váste olgoriikkaide.
Ággan sáhttet leat ovdamearkka dihte govttolaččat haddi dehe oanehit dikšunvuordinráiddut. Muhtin hárvenaš buozalmasaid dikšun leat sáhttán guovdilastot muhtin dihto riikii. Muhtimat sáhttet háliidit dikšuma dihto buohcceviesus dehe dihto doaktáris. Máŋggain leat maid čatnasat olgoriikkaide, dego bearaš dehe oahpes giella dehe kultuvra.
Sáhtángo váidalit Kela buhtadusmearrádusas, juos dikšun lea addojuvvon olgoriikkain?
Jua. Sáhtát váidalit mearrádusas ja ohcat dasa nuppástusa Kelas, juos leat duhtameahttun Kela olgoriikkain addojuvvon buohccedikšuma buhtadusmearrádussii.
Sáhtát váidalit hálddahusriektái, juos Kela oainnu mielde mearrádus ii sáhte njulgejuvvot du háliidan vuogi mielde. Hálddahusrievtti mearrádusas sáhttá váidalit alimus hálddahusriektái, juos dat mieđiha váidalanlobi. Alimus hálddahusrievtti mearrádus lea loahpalaš ja das ii sáhte váidalit.
Váidal njuolga sosiáladorvoáššiid nuppástusohcanlávdegoddái, juos du váidalus guoská mátke-, orodan- ja dálkkasgoluid buhttema. Sosiáladorvoáššiid nuppástusohcanlávdegotti mearrádusas sáhttá váidalit dáhkádusriektái, mii lea alimus váidalandássi.
Man gillii oaččun dikšuma, juos vuolggán dikšuma váste nuppi EU-riikii?
Čielggat ovddalgihtii dikšunbáikkis, man gillii sáhtát oažžut dikšuma.
Riikkat leat geatnegahtton fállat dikšuma riikka virggálaš gielaide, muhto sáhtát jearrat, bastágo dikšunbargoveahka hupmat juoga eará giela duinna.
Sáhtángo oažžut buhtadusaid mátkegoluin, juos vuolggán dikšuma váste olgoriikkaide?
Jua, sáhtát oažžut Kelas buhtadusaid mátkegoluin, juos vuolggát dikšuma váste nuppi EU- dehe Eeg-riikii, Sveicii dehe Stuora-Británniai.
Go mátkkoštat dikšuma váste ovdalobi haga
- Kela gokčá mátkkiid seamma ládje go livččet Suomas mátkkoštan lagamus dakkár dikšunbáikái, gos livččet ožžon dárbbatlaš dikšuma.
- Don it nappo sáhte oažžut mátkebuhtadusa gitta čuozáhatriikii, muhto duššefal lagamus dikšunbáikái Suomas.
- Oaččut buhtadusaid dušše iežasovddasvástádusa badjelmanni mátkegoluin.
Go mátkkoštat dikšuma váste ovdalobiin
- Kela buhtte mátkegoluid gitta čuozáhatriikka dikšunbáikki rádjái.
- Oaččut buhtadusaid iežasovddasvástádusa badjelmanni mátkegoluin.
Oza mátkegoluid Kelas 6 mánu siste dikšuma máksimis.
Sáhtángo oažžut buhtadusaid olgoriikkaid idjadeamis, mii laktása dikšumii?
Kela sáhttá máksit buhtadusaid olgoriikkaidjadeamis dušše, juos dus lea Kelan mieđihan ovdalohpi.
- Sáhtát oažžut idjadeamis buhtadusaid, juos idjadeapmi lea dikšuma dáfus vealtameahttun.
- Buohcceviesus idjadeamis eai máksojuvvo buhtadusat.
- Kela sáhttá máksit buhtadusaid maid mieđušteaddji idjadeamis, juos dearvvašvuohtafuolahus árvvoštallá, ahte dárbbahat mátkái mieđušteaddji.
Dárbbahan mieđušteaddji iežan mielde dikšunmátkái. Oaččungo buhtadusaid mieđušteaddji mátkegoluin?
Don sáhtát oažžut mieđušteaddji mátkegoluin buhtadusa Kelas, juos dearvvašvuohtafuolahus árvvoštallá, ahte dárbbahat mátkái mieđušteaddji.
Dávjá jerrojuvvon ovdalobis
Mii lea ovdalohpi ja gos dan oažžu Suomas?
Juos vuolggát dikšuma várás olgoriikkaide, sáhtát ohcat dikšuma várás ovdalobi.
- Ovdalohpi lea máksinčatnaseapmi, man vuođul iežat buresbirgenguovlu máksá oasi dikšuma goluin.
- Sáhtát ohcat EU-ásahusa mieldásaš ovdalobi (S2-skovvi) dikšuma várás, mii addojuvvo EU- dehe Eeg-riikkas, Sveiccas dehe Stuora-Británnias.
- Juos dutnje mieđihuvvo ovdalohpi, mávssát dikšumis ieš lihkka olu go báikkálaš orrut. Iežat buresbirgenguovlu máksá reastta dikšungoluin.
- Soaba dikšunbáikkiin geavada áššiin ja sihkkarastte ovddalgihtii, ahte dikšunbáiki dohkkeha ovdalobi.
Oza ovdalobi Kelas.
- Lavtte ohcamuššii čilgehusa, mii guoská du dikšuma, dego doaktárcealkámuša.
- Kela sihtá almmolaš dearvvašvuohtafuolahusas cealkámuša du dilis ja mieđiha ovdalobi, juos du buresbirgenguovllu dearvvašvuohtafuolahus bealušta dan.
Dálá dilis Suomas lea anus duššefal ovdalohpi EU-ásahusa mielde.
Sáhtángo ieš válljet, gosa manan dikšuma várás ovdalobiin?
De sáhtát. Oza iežat háliidan dikšunbáikki ja čielggat dohkkehago dikšunbáikki ovdalobi (S2-skovvi).
Ovdalobi dohkkehuvvo dábálaččat dušše almmolaš dearvvašvuohtafuolahusas dehe almmolaš dearvvašvuohtafuolahusain soahpamuša dahkan báikkis
Kela mieđiha ovdalobi dihto riikii ja dihto dikšuma várás. Ovdalobis lea dasa lassin mearreáigi, man siste don fertet mátkkoštit dikšuma várás.
Mainna ákkain ovdalohpi mieđihuvvo Suomas?
Iežat buresbirgenguovllu almmolaš dearvvašvuohtafuolahus árvvoštallá du ovdalohpeohcamuša.
Ovdalohpi galgá mieđihuvvot, juos
- dikšun lea du dilis ákkastallamis,
- du ohcan dikšun gullá Suoma almmolaš dearvvašvuohtafuolahusa bálvalusaide ja
- Suomas ii bastte lágiduvvot dutnje dikšun dáhkádusáiggi olis.
Muhtin dáhpáhusain ovdalobi sáhttá oažžut ovdamearkka dihte ákkaid vuođul, mat gullet gillii dehe kultuvrii, vaikko dikšuma sáhtálii oažžut Suomasnai.
Sáhttágo Kela dehe almmolaš dearvvašvuohtafuolahus hilgut mu ovdalohpeohcamuša?
Ovdalohpeohcamuš sáhttá hilgojuvvot, juos
- dikšun ii leat du dilis dálkkasdieđalaččat ákkastallon,
- dikšun ii gula Suomas almmolaš dearvvašvuohtafuolahusa bálvalusaide dehe
- du dikšun basttálii ordnejuvvot Suomas dikšundáhkádusa olis.
Muhtin dáhpáhusain ovdalobi sáhttá lihkka oažžut ovdamearkka dihte ákkaid vuođul, mat gullet gillii dehe kultuvrii, vaikko dikšuma sáhtálii oažžut Suomas.
Du buresbirgenguovllu almmolaš dearvvašvuohtafuolahus árvvoštallá dillát.
- Kela mieđiha dehe hilgu ovdalobi almmolaš dearvvašvuohtafuolahusa addin cealkámuša mieldásaččat.
- Kela ii sáhte hilgut ovdalohpeohcamušat, juos almmolaš dearvvašvuohtafuolahus bealušta ovdalobi mieđiheami.
Sáhtángo ohcat ovdalobi maŋálgihtii Suomas?
Jua. Sáhtát ohcat ovdalobi maid maŋálgihtii, juos don leat máksán ieš buot olgoriikkain oažžun dikšungoluid. Sáhtát oažžut ovdalobi maŋálgihtii, juos dat livččii mieđihuvvon dutnje ovdal dikšuma váste mátkkošteami.
Oza ovdalobi ja buhtadusaid Kelas 6 mánu siste das, go leat máksán dikšuma.
It sáhte ohcat ovdalobi, juos don leat buohccán olgoriikkain fáhkkestaga ja ožžon dan dihte dikšuma olgoriikkain.
Sáhtángo váidalit Kela ovdalohpemearrádusas?
Jua. Sáhtát váidalit mearrádusas ja ohcat dasa rievdadusa Kelas, juos don leat duhtameahttun Kela mearrádussii ovdalobis.
Sáhtát váidalit hálddahusriektái, juos Kela oainnu mielde mearrádus ii sáhte njulgejuvvot du háliidan vuogi mielde. Hálddahusrievtti mearrádusas sáhtát váidalit alimus hálddahusriektái, juos dat mieđiha váidalanlobi. Alimus hálddahusrievtti mearrádus lea loahpalaš ja das ii sáhte váidalit.
Sáhtát váidalit sosiáladorvoáššiid nuppástusohcanlávdegoddái, juos don leat ožžon ovdalobiin dikšuma ja leat duhtameahttun Kela addin mearrádussii mátke-, orodan-, ja dálkkasbuhtadusaid buhttemis. Sosiáladorvoáššiid nuppástusohcanlávdegotti mearrádusas sáhttá váidalit dáhkádusriektái, mii lea alimus váidalandássi.
Dávjá jerrojuvvon olgoriikka dikšumis almmá ovdalobi haga
Sáhtángo oažžut buhtadusaid dikšungoluin, juos ohcalan iešoaivves olgoriikkaide dikšuma várás?
De sáhtát.
Sáhtát ohcat Kelas buhtadusaid, juos ohcalat iešoaivves dikšuma várás EU- dehe Eeg-riikii, Sveicii dehe Stuora-Británniai.
- Kela máksá buhtadusaid dan mielde, maid danveardásaš dikšun livččii máksán Suomas iežat buresbirgenguovllus.
- Don fertet ieš álohii máksit áššehasmávssu, dehege dan oasi, man Suoma almmolaš dearvvašvuohtadikšun livččii bearran dikšumisttát.
- Oza buhtadusaid Kelas guđa mánu siste dan rájes, go leat máksán dikšuma.
Sáhtát maid ohcat Kelas EU-ásahusa mieldásaš ovdalobi dikšuma várás, mii addojuvvo olgoriikkain. Mávssát dikšumisttát seamma veardde go báikkálaš orrut, juos dutnje mieđihuvvo ovdalohpi.
Juos ohcalat dikšuma várás eará sadjái go EU- dehe Eeg-riikii, Sveicii dehe Stuora-Británniai, don it sáhte oažžut Kelas buhtadusaid dikšungoluin.
Oažžugo buhtadusa meari diehtit ovddalgihtii?
JoDon sáhtát iežat hálu mielde jearrat ovddalgihtii Kelas, makkár buhtadusaid don sáhtát oažžut olgoriikkain addojuvvon dikšumis. Dát gohčoduvvo ovdadieđáhussan.
Oza ovdadieđáhusa áiggebále ovdal ohcaleami dikšuma várás, daningo Kela jearrá buresbirgenguovllustat, makkár buhtadusaid dikšumis sáhttá oažžut.
Don dárbbahat ovdadieđáhusa várás:
- olgoriikkain dikšunaddi doaktára čilgehusa dutnje plánejuvvon dikšumis,
- árvvoštallama dikšungoluin sihke
- áddenbáhpira, juos dakkár gáibiduvvolii danveardásaš dikšuma várás Suomas. Sáddenbábir sáhttá leat čállojuvvon Suomas dehe olgoriikkain.
Kela gokčá dikšungoluid ovdadieđáhusas muitaluvvon vuogi mielde, juos dikšun lea ollahuvvan du addin dieđuid mielde.
Manin mun galggan máksit dikšungoluid vuohččan ieš, go mátkkoštan dikšuma váste EU-riikii?
Juos dus lea ovdalohpi dikšuma váste olgoriikkaide, mávssát dikšumis dušše báikkálaš áššehasmávssu veardde. Dikšuma addin riika sádde rehkega Supmii reastta dikšumis šaddan goluin.
Juos dus ii leat ovdalohpi dikšuma váste olgoriikkaide, don fertet máksit dikšungoluid vuohččan ieš. Sáhtát oažžut buhtadusa dikšumis eanemusat dan mađe maid dikšun livččii máksán Suomas iežat buresbirgenguovllus. Geavat vuođđuduvvá EU buohccedirektiivii.
